Çin'in en üst yasama organı, sınır ötesi yolsuzlukla mücadeleye yönelik çığır açan bir yasayı kabul etti. Yasa, Pekin'e yurt dışındaki yasa dışı varlıkların peşine düşme konusunda geniş yeni araçlar veriyor ve Çin'deki suistimalleri araştırmaya çalışan yabancı girişimlere karşı koymasını sağlıyor.
Sınır Ötesi Yolsuzlukla Mücadele Yasası, Ulusal Halk Kongresi Daimi Komitesi'nin 14. dönem 25. oturumunun kapanışında Cuma günü onaylandı ve hemen yürürlüğe girdi. Bilgiyi devlet haber ajansı Xinhua aktardı.
Yasa, sınır ötesi davalar, uluslararası iş birliği ve varlık geri kazanımı için resmi mekanizmalar oluşturuyor.
Yasa taslağı, 25 Ağustos'ta Daimi Komite oturumunda ilk görüşmeye sunuldu. Taslak ikinci görüşmesini ise bu ayın başında yaptı.
Yasa üzerinde 2023 yılından beri çalışılıyordu. O yıl Daimi Komite, yasayı yıllık yasama planına almıştı. Temmuz 2024'te Komünist Parti'nin üçüncü plenum toplantısı, ulusal yolsuzlukla mücadele mevzuatında ilerleme sağlanmasını ve sınır ötesi yolsuzlukla mücadele için bir yasanın çıkarılmasını istedi.
Yasa, Pekin'in uzun süredir yürüttüğü ekonomik firarilere ve sermaye kaçışına karşı mücadelesine yasal bir omurga sağlıyor. Tilki Avı (Fox Hunt) ve Gök Ağı (Sky Net) gibi kampanyalar, önemli Batılı ülkelerle iade anlaşmalarının bulunmaması nedeniyle sık sık engelleniyordu.
Ancak yasa, aynı zamanda algılanan yabancı yasal müdahalelere karşı bir savunma duvarı işlevi görüyor.
Yasa, ABD'nin Yabancı Yolsuzluk Uygulamaları Yasası (FCPA) ve İngiltere'nin Rüşvet Yasası gibi yurt dışındaki örneklerden yapısal olarak esinlenmiş olsa da Çin'in çerçevesi daha geniş ve kurumsal olarak daha bütünleşik. Yurt dışına rüşvet, devlet sektöründeki suistimaller ve yasa dışı varlıkların sınır ötesi kaçışını kapsıyor.
En önemlisi, yasa yabancı soruşturmaların Çin topraklarında yapılmasını engelleyen önlemleri içeriyor. Ayrıca Çin çıkarlarını bastırmak için bahane olduğu düşünülen yurt dışı yaptırım işlemlerine karşı misilleme tedbirlerine de izin veriyor. Bu hükümlerin ABD veya İngiliz hukukunda doğrudan bir karşılığı yok.
ABD yasasında, güçlü bir kurumsal uyum programı ceza belirlenirken hafifletici bir unsur olabiliyor. İngiliz kurallarında ise 'yeterli prosedürler' de bir savunma olarak kabul ediliyor. Çin yasasında ise bir uyum çerçevesi kurulmaması, rüşvet olup olmadığına bakılmaksızın kendi başına bir ihlal sayılıyor.
Bu hafta başındaki ikinci görüşmede yasa koyucular, yetkili kurumların sınır ötesi soruşturmalarda dijital araçlar kullanmasına ilişkin hükümleri netleştirdi. Aynı zamanda metne, denetleyici makamların soruşturmalar sırasında topladıkları devlet sırlarını, ticari sırları ve kişisel bilgileri koruma yükümlülüğü ekledi.
Yasanın geniş kapsamı, çok uluslu şirketlerin ve Çinli firmaların bölgesel merkezlerine ev sahipliği yapan küresel finans merkezlerinde karmaşık sınavlarla karşılaşacak. Bu yargı bölgelerinde faaliyet gösteren şirketler, Pekin'in delil ve varlık kısıtlaması taleplerini yabancı gizlilik korumaları, yerel yargısal usul güvenceleri ve paralel yaptırım riskleriyle dengelemek zorunda kalabilir.
Geçen ay yayımlanan bir analizde hukuk bürosu DLA Piper, yasanın Çin'de iş yapan yabancı şirketler ile yurt dışında faaliyet gösteren Çinli işletmeler için sonuç doğuracağını belirtti.
Analize göre yasanın 26. maddesi, şirketlerin Pekin'in açık onayı olmadan delil paylaşmasını ya da ABD Adalet Bakanlığı veya İngiltere'nin Ciddi Dolandırıcılık Ofisi gibi yabancı düzenleyicilere yardım etmesini yasaklıyor. 18. madde ise Çinli soruşturmacılarla zorunlu iş birliğini emrediyor.
Analizde ayrıca, öz bildirim ve yardımın gönüllü olduğu ve hoşgörüyle ödüllendirildiği FCPA gibi Batılı çerçevelerin aksine, Çin yasasında pazarlık için çok az alan bırakıldığı belirtiliyor. Yasaya göre engelleme ya da gizleme, bağımsız olarak cezalandırılabilir bir suç.
Analize göre bir soruşturma başlatıldıktan sonra Çin'de bulunan yabancı yöneticilerin ve çalışanların ülkeden çıkışı yasaklanabilir. Analiz, şirketlerin bu riski kriz yönetimi planlarında göz önünde bulundurmaya teşvik edildiğini ifade ediyor.
Analizde, yasanın küresel alanda genişleyen Çinli işletmeler için fiilen yasal boşlukları kapattığı kaydediliyor. Çünkü yasa, fiilin nerede işlendiğine bakılmaksızın Çin vatandaşlarını ve işletmelerini kapsayan uyruğa dayalı bir yargı yetkisi getiriyor. Yasa ayrıca, yerel hukuk kapsamındaki ayrı tüzel kişiliklerine rağmen Pekin'in yetkisini Çinli işletmelerin yurt dışı yan kuruluşlarına da genişletiyor.
Yazar William Zheng, 20 yıllık kariyerinde Çin'i kapsayan Hong Kong ve Singapur'daki büyük medya kuruluşlarında görev almış ve bu kuruluşları yönetmiş deneyimli bir gazeteci. Şu anda Post'un Çin masasında kıdemli muhabir olarak çalışıyor.
