Çin, gıda kuryeleri gibi platform tabanlı esnek çalışanların haklarını güçlendiren ilk bakanlık düzeyindeki kuralları hazırladı.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın 8 Ekim'de yayımladığı taslak, 8 Kasım'a kadar internette kamuoyunun görüşüne açık kalacak.
Girişim, Çin'de esnek istihdamın büyüdüğü bir döneme denk geliyor. Çin Yeni İstihdam Araştırma Merkezi'nin verilerine göre, internetteki platformlara bağımlı olarak geçimini sağlayanlar da dahil olmak üzere esnek çalışanların sayısı bu yıl 320 milyona ulaşması bekleniyor. Öte yandan gig çalışma biçimi; aşırı çalışma saatleri, şeffaf olmayan algoritmalar ve sosyal güvenlik kapsamındaki boşluklar nedeniyle eleştiriliyor.
Çin, 2021'de platformların gig çalışanlara karşı istihdam, ücretlendirme, sosyal güvenlik ve iş güvenliği alanlarındaki sorumluluklarını netleştiren ilk yönergelerini uygulamaya koymuştu. Ülke, 2024'te bu konuya ilişkin rehber niteliğinde davalar yayımladı; temmuzda ise gig çalışanlar için iş kazası sigortasını genişletti.
Yeni taslağa göre platformlar ve iş ortağı işletmeler, tam zamanlı çalışanlar gibi istihdam ilişkisinin hukuki ölçütlerini karşılayan işçilerle iş sözleşmesi imzalamak zorunda. Online platformları kendi işlerini bağımsız yürütmek ya da kendi koşullarında serbest hizmet vermek için kullananlar bu kapsamın dışında tutuluyor.
Yarı zamanlı çalışma ya da birden fazla platformda çalışma gibi daha esnek düzenlemelerde çalışanlar için ise platformların; ücreti, işçi korumalarını ve sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluğu ayrıntılandıran yazılı çalışma anlaşmaları imzalaması gerekiyor. Platform şirketleri ile iş ortağı işletmeler çalışanları birlikte yönettiğinde, üç tarafın da yazılı anlaşma imzalaması şart koşuluyor.
Taslak, uyuşmazlık çözüm süreçlerini de açıklığa kavuşturuyor. İş ortağı işletmelerin istihdam uygulamalarını denetleme sorumluluğu öncelikle platformlarda. Hukuki uyuşmazlığa karışan çalışanlar, davada hem platformu hem de iş ortağını taraf olarak gösterebilecek. Çalışanlar ücret, çalışma saatleri, performans değerlendirmesi ya da hesap yasağına itiraz ettiğinde şirketlerin 48 saat içinde inceleme yapıp yanıt vermesi gerekiyor.
Platformların ayrıca algoritmalarına makul görev dağıtım sistemleri ve performans ölçütleri yerleştirmesi, hedef ya da teşviklerle aşırı çalışmayı özendirmekten kaçınması ve ilgili algoritma kurallarını çalışanlara ile yetkililere açıklaması gerekiyor.
Çalışanlar üzerinde "ciddi sonuçlar doğuran" kararların, iş görevlerinin askıya alınması ya da hesapların yasaklanması gibi durumların, insan incelemesinden geçmesi de zorunlu olacak.
Taslak, işverenlerin mevcut mevzuat gereği ihlallerden dolayı hukuki sorumluluk ve yaptırımlarla karşı karşıya kalacağını da belirtiyor. Buna göre işverenlerden ödenmemiş ücretler, mesai ücreti ya da tazminat ödemesi istenebilecek. Ücretler asgari ücretin altına düşerse işveren farkı ödemek durumunda.
Çin Sosyal Bilimler Akademisi Hukuk Enstitüsü'nde araştırmacı olan Wang Tianyu, konuya ilişkin bir değerlendirmesinde taslağın en büyük atılımını şöyle anlattı: "Platformların yönetimi altında olan ancak istihdam ilişkisine tam olarak uymayan çalışanların koruma altına alınması ve geleneksel iş hukukunun esnek platform tabanlı çalışmaya uygulanması."
Wang, "Aynı zamanda, taşeronlaştırma ya da çalışanları bireysel işletme kaydı yaptırmaya yönlendirme gibi yollarla işverenlerin istihdam yükümlülüklerinden kaçmasını önlemek ve şirketleri hesap verebilir kılmak için mekanizmalar kuruyor" diye ekledi.
